زبان باید تصویر را بکشد؛ تحول شعر اجرایی در آثار علی سورنا
از بیان مستقیم تا تصویرسازی و روایت آلبومی؛ نگاهی به مسیری که علی سورنا برای پیوند کاغذ، صدا و اجرای رپ توصیف کرده است.
alishaf
Author
- انتشار
- آخرین به‌روزرسانی
- زمان مطالعه
- ۹ دقیقه
در گفت‌وگوی بلند منتشرشده در میدان، علی سورنا درباره فاصله شعر روی کاغذ و شعری که برای اجرا نوشته می‌شود صحبت می‌کند. این تمایز کلید خوبی برای شنیدن کارنامه اوست. متن رپ فقط حامل معنا نیست؛ باید در دهان اجراکننده حرکت کند، تصویر بسازد و با موسیقی نفس بکشد. از این زاویه، پیچیدگی زمانی ارزش دارد که به تجربه شنیداری کمک کند، نه وقتی صرفاً تعداد استعاره‌ها را بالا می‌برد. مصاحبه مربوط به دوره‌ای پیش از بعضی آثار جدید است، پس نمی‌توان آن را توضیح قطعی «گوزن» یا «مجسمه» دانست؛ اما چارچوب فکری هنرمند را روشن می‌کند.
از بیان مستقیم به تصویر چندلایه
در مسیر آلبوم‌های اولیه تا «نگار» و آثار پس از آن، زبان سورنا بیشتر به صحنه‌سازی و شخصیت‌پردازی متمایل می‌شود. تصویر چندلایه به معنای مبهم‌نویسی بی‌قاعده نیست. یک تصویر خوب چند برداشت ممکن دارد، اما نشانه‌های کافی برای دنبال‌کردن مسیر به شنونده می‌دهد. خطر تحلیل این است که هر استعاره را به یک رخداد سیاسی یا زندگی شخصی مشخص وصل کنیم. روش دقیق‌تر، بررسی رابطه تصاویر درون خود اثر، جایگاه آن‌ها در ترتیب آلبوم و تغییر لحن اجراست.
گوزن؛ پروژه‌ای که فقط صدای یک نفر نیست
صفحه رسمی SoundCloud برای «گوزن» تاریخ انتشار ۱۸ اسفند ۱۳۹۹، پانزده قطعه و اعتبار چند آهنگساز را ثبت کرده است: سورنا، سعید دهقان، شمرونی و نجوا؛ میکس و مستر نیز به سعید دهقان نسبت داده شده. MusicBrainz نسخه‌ای هجده‌قطعه‌ای را ثبت می‌کند. اختلاف تعداد قطعه میان نسخه‌ها خود یک درس آرشیوی است: پیش از تحلیل ساختار باید بدانیم درباره کدام نسخه حرف می‌زنیم. در هر دو حالت، اعتبار عوامل نشان می‌دهد صدای منسجم آلبوم نتیجه مدیریت هنری واحد همراه با همکاری چند تهیه‌کننده است.
تصویر وقتی با صدا کامل می‌شود
مکث، تغییر شدت، فشردگی واژه‌ها و فاصله میان صدای راوی و موسیقی تعیین می‌کنند یک تصویر چگونه دریافت شود. متنی که روی صفحه سنگین به نظر می‌رسد ممکن است در اجرا روان شود؛ و جمله‌ای ساده با تکرار و سکوت وزن تازه‌ای پیدا کند. برای همین، آرشیو متن باید در کنار نسخه صوتی، نام نسخه و ساختار بخش‌ها نگهداری شود. اگر فقط کلمات را حفظ کنیم، بخش مهمی از شعر اجرایی از دست می‌رود. اگر فقط صدا را داشته باشیم، جست‌وجو و مقایسه دشوار می‌شود. ارزش ردیف در پیوند این دو است.
چهار پرسش برای خواندن یک قطعه سورنا
- راوی چه کسی است و آیا باید او را با شخص هنرمند یکی دانست؟
- کدام تصویرها در طول قطعه یا آلبوم بازمی‌گردند؟
- تغییر بیت و شدت اجرا در کدام لحظه زاویه روایت را عوض می‌کند؟
- برداشت ما از خود اثر می‌آید یا از اطلاعات بیرونی و نظریه هواداران؟
منابع و مطالعه بیشتر
- میدان، گفت‌وگو با علی سورنا — https://meidaan.com/archive/58857
- Official SoundCloud, Gavazn — https://m.soundcloud.com/alisorena/sets/gavazn
- MusicBrainz, Ali Sorena releases — https://musicbrainz.org/artist/c186f487-e605-4996-8410-83c11afd6c12/releases
- MusicBrainz, Gavazn release — https://musicbrainz.org/release/6adabcb5-13f3-4698-b7be-786257711dcb
موسیقی مرتبط
از مجله‌ی ردیف
ادامه‌ی داستان
از خانه تا خورشید؛ عرفان و ساختن یک شبکه مستقل موسیقی
مسیر عرفان از روایت تجربه مهاجرت تا نقش هنرمند، مدیر لیبل و سازمان‌دهنده همکاری‌ها در شبکه پایدار.
از ۲۴ ساعت تا خدا؛ مسیر آلبوم‌محور بهرام نورایی
مروری بر حرکت بهرام از روایت اجتماعی مستقیم به پروژه‌های مفهومی و درون‌نگر؛ با جداسازی داده رسمی از تفسیر تحریریه.
یاس و ساختن رپ اجتماعی به زبان فارسی
از واکنش به زلزله بم تا همکاری‌های بین‌المللی؛ چگونه یاس موضوع اجتماعی را با سنت شعر فارسی و بیان روشن پیوند زد؟